تاريخ : ۱۳٩٠/۱/۱٢ | ۱٠:٤٦ ‎ق.ظ | نویسنده : ...
موسیقی کتولی :
      علی آباد کتول از نظر جغرافیایی شرقی ترین مناطق تبری زبان و از اصلی ترین بلوک استرآباد قدیم محسوب می شود . نزدیکی این منطقه با بسیاری از نواحی ترکمن نشین و از سوی دیگر همسایگی با خراسان پیچیدگی شگفتی را در مجموعه فرهنگ شفاهی علی آباد موجب شده است. که میتوان دو جریان بزرگ  موسیقیایی یعنی خراسانی و ترکمنی را در بعضی از مقامات موسیقی کتول شاهد باشیم که شاخه تنومند موسیقی کتولی ریشه های خود را از سمت شرق به خاک های خراسان و مناطق ترکمن نشین و کرد نشین آن و از سوی شمال به دشتهای ترکمن نشین دوانده است.
اساس موسیقی کتول :
      اساس ساختار موسیقی کتول متکی بر سه مقام آوازی به عنوان هرایی راسته مقام و کله کش است هر چند این سه مقام خود دارای انواع دیگری نیز هستند که به حس مجریان و چگونگی بلندی یا کوتاهی جملات ان به هنگام اجرا بستگی دارد از قدیم الایام خنیاگران کتول این سه مقام را بر اساس سلیقه وذوق فردی واتکا به سنت بداهه خوانی و بداهه نوازی به اشکال مختلفی اجرا نموده اند که پس از شکل گیری و تثبیت به نام انها نامدار شد بر همین مبنا پس از سالیان دراز دهه مقام به مجموعه مقامات موسیقی کتول افزوده  شد که هر یک از انها به نام خنیاگران پدید اورنده  خوانده میشود از نمونه اینکه مقامات میتوان از مقام علی محمد صنم  مقام یحیی گالش ومقام حسنخانی یاد کرد وو جه تمایز بین این مقامها در اجرای پرشتابتر و سریعتر ان است .
بدین معنی که راسته مقامها پر شتابتر سریعتر کوتاهتر و هرایی ها وکله کشها کشیده تر و سنگینتر و طول جملات آن از راسته مقامهای بلندتر میباشدبنابراین هرایی مقدمه وپیش درآمد آهنگهای کتولی و بعد از ان راسته مقامها وسپس کله کشها اوج موسیقی کتولی میباشد که در موسیقی آوازی کتولی خوانده میشوند.  بخش دیگر آواز موسیقی کتولی شامل منظومه ها است که منظومه عباس مسکین وعباس گالش از معروفترین آنهاست اخرین بخش از آواز کتولی ریز مقامات کتولی میباشدکه خود از مقامات اصلی گرفته شده است ودر حال حاضر از ریز مقامات بومی کتولی تنها تعداد معدودی در یا د ها مانده  است به عکس سایر ریز مقامات مناطق متاسفانه برخی نامهای قدیمی این بخش از موسیقی کتول به فراموشی سپرده شده است وهمه آنها نزد هنرمندان این مناطق باعنوان کلی ریزمقام شناخته میشوند .از همین رو این بخش ازموسیقی منطقه به دودسته تقسیم می شود .دسته اول در ریز مقاماتی که در ادامه راسته مقامات و کله کشها خوانده میشوند. این ریز مقامات از نظرکلی حالت خلاصه شده أی از مقامات منطقه هستند که با شتاب و ریتم تندتری به اجرا در می آورند.  حالات ادای کلمات درآنها زیر حلقی میباشد . ریز مقامات گروه دوم شامل ترانه هایی است که اختصاصاً  توسط زنان خوانده می شود این دسته از ریز مقامات که از نظر مضمونی به جشنها و عروسی مربوط میشود  مانند لاره لاره و دارچینی و حنا حنا ... را و همچنین ریز مقاماتی که در مجالس عزاداری خوانده می شود  از قبیل سر گریه زبان گریه میتوان نام برد.
موسیقی سازی کتولی (داستانی ، روایتی )
  چنانچه بخواهیم به موسیقی سازی علی آباد کتول نیز اشاره نمائیم ناچاریم تا آن رانیز به دسته های مختلفی تقسیم کنیم اما در نگاه کلی می توان سه دسته را نسبت به سایر بخشها پر اهمیت تر دانست . دسته اول مجموعه قطعاتی که در جشنها و عروسیها مورد استفاده قرار می گیرد و ما آز آن پیوسته با عنوان موسیقی مراسمی یاد کرده ایم . این بخش از موسیقی کتول توسط سرنا ودهل بیان می شود که می توان از سه تکه یعنی آروس یاری (عروس آوردن ) ، کشتی گیری . اسب دوانی یاد کرد .
دسته دوم شامل مقامات و قطعاتی است که در پاسخ به مقامات و ریز مقامات آوازی نواخته می شود این دسته کلیه هرائی ها راسته مقامات و کله کش ها را دربر می گیرد و توسط سازهائی چون دوتار و نی و کمانچه نواخته می شود . دسته سوم مجموعه قطعات است که فاقد بیان آوازی است و براساس داستان یا روایت خاصی ساخته شده و از نمونه این قطعات می توان ورساقی ، زارنجی ، شتر ناز و یار خدیجه را نام برد که توسط نی و دوتار و کمانچه نواخته می شوند .

 سازها و ادوات اجرائی موسیقی کتول:

اگر چه امروز کلیه سازهای رایج در منطقه کتول هویت بومی یافته اند اما بی تردید در اجرای موسیقی مقامی کتولی نی ودوتار نقشی کلیدی دارند .هر چند کمانچه نیز پس از آنها در اجرای بخشهائی از این موسیقی سهیم است .
نی کتول که از بلند ترین انواع آن در مناطق مختلف ایران است از نظر ساختمانی تلفیقی از لله وای مازندرانی و ید بَقٌم ترکمنی است این نی همچون نی چوپانی مازندران دارای چهار سوراخ در بالا و یک سوراخ در زیر است و لبی آن از بیرون تراشیدی  می شود . بلندی ساز حاکی از تشابعه آن با نی ترکمنی است و مانند ید بَقٌم هنگام نواختن بین لبو دندان قرار می گیرد .
دوتار کتولی در دونوع کاسه کوچک و کاسه بزرگ متداول است که نوع کاسه کوچک آن مانند دوتار ترکمنی است و کاسه بزرگ آن مانند دوتارهایث نوازندگان شمالا خراسان است . کلیه دوتارهای کتولی دارای یازده پرده می باشند و تکنیکهای اجرائی این ساز به روشهای دوتار نوازی بخش ترکمن شبیه است .
کمانچه های کتولی نیز دردونوع کاسه کوچک و کاسه بزرگ مشاهده شده است کمانچه های کاسه کوچک شبیه کمانچه نسائی ترکمنی است اما هویت کمانچه کاسه بزرگ آشکار نیست ، کمانچه کتول سه سیم است .و شیوه های اجرائی آن آمیزه أی از تکنیکها ی نوازندگان مازندرانی و ترکمنی است .
از دیگر سازهای کتول باید از شمشاد یاد کرد این ساز شباهت تمامی با سیکاتک مازندرانی دارد سازی زبانه دار است که دارای شش سوراخ در بالا و یک سوراخ در زیر است این ساز مانند سیکاتک مازندرانی همراه با مهاجرت کولیان غر بالند که از سازندگان حرفه أی آن بوده اند متروک شد جنس این ساز از چوب شمشاد و یا نی خیز ران است .
سرنای کتول نیز از سرنای شمال خراسان اخذ شده است اما نوازندگان کتول مانند سرنا نوازان مازندرانی تنها از صدای بم آلان استفاده می کنند . سرنای کتول دارای یک سوراخ در بالا ویک سوراخ در زیر است .
 از سازهای کوبه أی کتول باید از دیل یا دهل نام برد دهل کتول مانند دهل های جداره کوتاه خراسانی است این دهل در واقع در جهت اجرای ریتمهای موسیقی مراسمی کتول جایگزین نقاره مضاعف مازندرانی شده است .
از ادوات کوبه أی موسیقی کتول باید از دس دایره نام برد که همانند دس دائره مازندرانی است این ساز در جشنهای عروسی توسط زنان نواخته می شود .

اینم عکس زیبا از ابشار زیبا کبود وال

 شهرستان علی اباد کتول

آبشار کبودوال بلندترین آبشار تمام خزه ای جهان



  • تبادل اطلاعات | پرشین بلاگ